Mechanizm działania cynku w układzie odpornościowym
Cynk odgrywa istotną rolę w prawidłowym funkcjonowaniu układu odpornościowego, ponieważ wpływa na rozwój i aktywność kluczowych komórek immunologicznych. Jest niezbędny m.in. dla limfocytów T, które koordynują odpowiedź odpornościową i pomagają organizmowi rozpoznawać patogeny, a także dla limfocytów B odpowiedzialnych za produkcję przeciwciał. Niedobór cynku może prowadzić do zaburzeń w ich dojrzewaniu i osłabienia reakcji immunologicznej.
Pierwiastek ten uczestniczy również w regulacji produkcji cytokin – białek sygnałowych, które umożliwiają komunikację między komórkami układu odpornościowego i sterują przebiegiem stanu zapalnego. Dzięki temu cynk pomaga utrzymać równowagę między skuteczną obroną przed drobnoustrojami a nadmierną reakcją zapalną cynk ogranicza gorączkę do niezbędnego poziomu, koniecznego, by spowolnić wirusy i zwiększyć skuteczność pracy białych krwinek i równocześnie gwarantuje, że limfocyty T rozpoznają patogen, a limfocyty B wyprodukują właściwe przeciwciała.
Cynk a infekcje
W kontekście infekcji wirusowych, szczególnie zwykłego przeziębienia, cynk jest jednym z najlepiej przebadanych pierwiastków śladowych. Liczne randomizowane badania kliniczne oraz metaanalizy sugerują, że gdy suplementacja cynku zostanie rozpoczęta w ciągu pierwszych 24 godzin od pojawienia się objawów, może to skrócić ich czas trwania o średnio około 1–2 dni w porównaniu z placebo u dorosłych1. W jednym z badań pacjenci, którzy przyjmowali pastylki z cynkiem, zakończyli infekcję średnio po 4,5 dniach, podczas gdy w grupie placebo uciążliwe objawy trwały ponad 8 dni2.
Mechanizmy działania cynku w przebiegu infekcji są wieloaspektowe. Jony cynku mogą oddziaływać bezpośrednio na wirusy — na przykład wiązać się z receptorami powierzchniowymi rinowirusów, które najczęściej wywołują przeziębienia, i ograniczać ich zdolność do przyłączania się do komórek gospodarza. Ponadto cynk wpływa na odpowiedź immunologiczną gospodarza: pomaga utrzymać integralność nabłonka dróg oddechowych, który stanowi pierwszą barierę przeciw patogenom, oraz moduluje funkcje komórek odpornościowych i cząsteczek sygnalizacyjnych — co może wspierać eliminację wirusów i ograniczyć nadmierny stan zapalny3.
Cynk jako profilaktyka
Jeśli chodzi o profilaktykę, dowody są słabsze i mniej jednoznaczne. Przeglądy systematyczne wskazują, że przewlekłe przyjmowanie cynku raczej nie zmniejsza istotnie częstości zachorowań na przeziębienie, choć w niektórych badaniach odnotowano redukcję liczby dni z objawami lub mniejszą liczbę niektórych infekcji w określonych grupach 4. Ogólnie rzecz biorąc, cynk nie działa jak „blokada” zakażenia — nie zapobiega w sposób bezpośredni kontaktowi wirusa z organizmem — ale poprzez wsparcie funkcji bariery immunologicznej oraz efekty immunomodulujące sprzyja bardziej efektywnej odpowiedzi na patogeny.
Mimo obiecujących wyników badań, warto pamiętać, że efekt cynku na infekcje jest umiarkowany i może zależeć od wielu czynników — m.in. formy chemicznej (organiczne formy typu pikolinian, glukonian cynku itp. są bardziej przyswajalne niż formy nieorganiczne typu tlenek cynku5), dawki i momentu rozpoczęcia suplementacji. Dodatkowo ze względu na heterogenność badań naukowcy podkreślają potrzebę dalszych dużych, dobrze zaprojektowanych badań, aby w pełni określić optymalne warunki stosowania cynku w profilaktyce i leczeniu infekcji wirusowych.
Kto powinien przyjmować cynk na odporność?
Dzienne zapotrzebowanie osoby zdrowej na cynk nie przekracza zazwyczaj 13 mg/dzień, dlatego dawki profilaktyczne na wzmocnienie odporności powinny chociaż nieznacznie przekraczać tę wartość – tak jest np. w suplemencie BestProtect, zawierającym 15 mg cynku w dwóch łatwo przyswajalnych formach organicznych. Suplementacja może być rozważana przede wszystkim przez osoby, u których istnieje zwiększone ryzyko jego niedoboru lub większe zapotrzebowanie na ten pierwiastek. Dotyczy to m.in.:
- osób starszych, u których wraz z wiekiem może dochodzić do gorszego wchłaniania składników mineralnych oraz naturalnego osłabienia funkcji układu odpornościowego.
- osób stosujących diety eliminacyjne, w tym źle zbilansowane diety bezmięsne i całkowicie roślinne, ponieważ biodostępność cynku z produktów roślinnych bywa ograniczona,
- osób o nawykach zmniejszających wchłanialność cynku, np. palacze i osoby spożywające duże ilości alkoholu.
Wsparcie w postaci cynku mogą rozważyć także osoby często chorujące „bez powodu" lub przechodzące infekcje, narażone na długotrwały stres, który może wpływać na funkcjonowanie układu immunologicznego. Warto podkreślić, że suplementacja nie powinna zastępować zbilansowanej diety, a decyzja o jej wprowadzeniu powinna uwzględniać indywidualne potrzeby organizmu i – w miarę możliwości – być skonsultowana ze specjalistą.
Bibliografia:
- D. Hulisz, Efficacy of Zinc Against Common Cold Viruses: An Overview, Journal of the American Pharmacists Association, nr 44/2004, z. 5.
- AS Prasad, JT Fitzgerald, B.Bao i inni, Duration of symptoms and plasma cytokine levels in patients with the common cold treated with zinc acetate. A randomized, double-blind, placebo-controlled trial, Annals of internal medicine, nr.133/2000 z. 4.
- M. Science, J. Johnstone, DE. Roth, Zinc for the treatment of the common cold: a systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials, Canadian Medical Association journal, nr 184/2012, z.10.
- D. Nault, TA .Machingo, AG. Shipper i inni, Zinc for prevention and treatment of the common cold, Cochrane Database Systematic Review, 2024.
- Wegmuller R., Tay F., Zeder C., Brnic M., Hurrell R.F. Zinc absorption by young adults from supplemental zinc citrate is comparable with that from zinc gluconate and higher than from zinc oxide Journal of Nutrition, nr 144/2014, z. 2;
- Szcześniak M., Grimling B., Meler J., Cynk - pierwiastek zdrowia, Farmacja Polska, t. 70, nr 7/2014.
- M. Jarosz, E.Rychlik i in., Normy żywienia dla populacji w Polsce i ich zastosowanie, Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego, 2020.
