Jakie formy cynku występują w suplementach?
Na skuteczność suplementu cynku wpływają dwa aspekty, które możemy zweryfikować z etykietą produktu: stężenie i rodzaj substancji aktywnej. Według norm żywieniowych dzienne zapotrzebowanie na cynk waha się od 8 do 13 mg/dobę w zależności od wieku (niższe spożycie dla dzieci 10-13 lat), płci (wyższe dla mężczyzn) i stanu organizmu (wyższe dla sportowców, ale także kobiet w ciąży i karmiących piersią) 1. Z tego względu dawki suplementacyjne również powinny wahać się w okolicach od 10 do 15 mg. Cynk jest jednym z pierwiastków, których zarówno niedobór, jak i nadmiar powodują negatywne skutki dla zdrowia organizmu, dlatego w przypadku suplementów o wyższych dawkach lepiej skonsultować się z lekarzem, który potwierdzi potrzebę ich stosowania.
Jeśli chodzi o formę cynku, w suplementach znajdziemy kilka związków cynku z innymi substancjami, któe mogą stabilizować cynk lub zwiększać jego przyswajalność. Na marginesie – cynk zawarty w żywności przyswajany jest na poziomie około 40%, choć liczba ta wzrasta w sytuacji niedoboru pierwiastka. W przypadku suplementów przyswajalność jest znacznie wyższa – to również przemawia za suplementacją produktami o mniejszych dawkach cynku, ale za to oferowanych w wysoko przyswajalnych formach. Do najpopularniejszych należą:
Cytrynian cynku
To cynk połączony z kwasem cytrynowym, który podobnie jak niektóre aminokwasy, zwiększa jego przyswajalność dla organizmu.
Pikolinian cynku
Połączenie cynku z kwasem pikolinowym, również ułatwiającym przyswajanie składników mineralnych; kwas pikolinowy nie zaburza funkcjonowania żołądka, dlatego może być dobrym wyborem dla osób borykających się z problemami z trawieniem.
Glukonian cynku
Forma obecna np. w BestProtect. To organiczna sól cynku kwasu glukonowego; jej pochodzenie sprawia, że jest równocześnie wysoko przyswajalna i dobrze tolerowana w przypadku wrażliwych układów trawiennych, nie traci też swoich właściwości przy dłuższym przechowywaniu, co pozwala stosować ją w suplementach sprzedawanych w większych opakowaniach. W przypadku BestProtect glukonian został dodatkowo połączony z l-lizyną, aminokwasem ułatwiającym organizmowi wchłanianie cynku.
Chelat aminokwasowy cynku
To ciekawa i wciąż wysokoprzyswajalna forma cynku, w której cząsteczki aminokwasowe poddano procesowi chelatowania, tj. nadawania im ładunku elektrycznego – ten przyciąga cząsteczki cynku, zwiększając ich gęstość. Dla organizmu oznacza to, że każdy mikrogram tego związku, który trafia do jelita, dostarcza nieco więcej cynku niż jego inne formy.
Tlenek cynku – czy jest skuteczny?
Jedyna nieorganiczna forma cynku występująca w suplementach to ZnO, a więc tlenek cynku. Jest szeroko używanym środkiem stabilizującym, utrwalającym i konserwującym w różnych przemysłach. Ze względu na swoje właściwości antybakteryjne stanowi skuteczny składnik maści i produktów mających wspomagać procesy gojenia i ograniczać rozwój drobnoustrojów (np. w maściach do stosowania miejscowego, kremach przeciwtrądzikowych, płynach do płukania ust itp.). Choć jest dodawany do produktów spożywczych (a także, co ciekawe, ich opakowań), są to raczej działania mające na celu wykorzystanie jego właściwości chroniących żywność przed zepsuciem. W badaniach porównawczych tlenek cynku został oceniony jako słabiej przyswajalny niż glukonian cynku oraz cytrynian cynku u osób dorosłych 2, choć nie dotyczyły one tego związku w formie nanocząsteczek. Te z kolei wciąż są badane w kontekście dodatku żywieniowego, ale…dla zwierząt hodowlanych3. Z tego względu w suplementach diety lepiej jednak szukać związków cynku z chelatowanymi aminokwasami lub kwasami takimi jak cytrynowy, glukonowy czy pikolinowy.
Która forma cynku najlepiej się wchłania?
Precyzyjne ustalenie biodostępności poszczególnych związków cynku jest utrudnione ze względu na różne kryteria przyjmowane podczas badań w celu określenia skuteczności danej substancji. Obecną wiedzę na temat różnic w przyswajalności można podsumować w formie kilku stwierdzeń:
- chelaty aminokwasowe cynku ze względu na swoją budowę dostarczają największe stężenie cynku do organizmu w przełożeniu na mg substancji,
- cynk połączony z kwasami: cytrynowym, glukonowym i pikolinowym wykazywał porównywalną przyswajalność,
- jako suplement, najgorszą przyswajalnością wykazywał się tlenek cynku (ZnO), jednak jest to substancja o wysokim potencjale antybakteryjnym przy stosowaniu naskórnym.
Na co zwracać uwagę przy wyborze formy?
Kluczowym przy wyborze suplementu powinny być nie tylko forma podawanego cynku, ale jego stężenie, a także osoby go suplementujące. Przykładowo, z perspektywy czystej efektywności uzupełniania niedoborów cynku, chelat aminokwasowy byłby najlepszym wyborem, jako ten dostarczający największą ilość pierwiastka w przełożeniu na wagę substancji aktywnej. Jednak organizm osoby cierpiącej na choroby układu trawiennego może nie być w stanie go przyswoić. W takiej sytuacji glukonian lub cytrynian cynku mogą wykazać lepszą skuteczność w uzupełnianiu niedoborów przez sam fakt wyższej tolerancji przez organizm osoby przyjmującej suplement.
Jak dopasować formę cynku do swoich potrzeb?
Cynk może być zarówno elementem suplementacji, jak i produktów stosowanych naskórnie. Formę cynku i sposób jej używania warto dopasować pod kątem tego, jakie korzyści ma przynieść dodatek cynku.
Cynk na trądzik
Dzięki właściwościom antybakteryjnym i wspomagającym regenerację skóry cynk jest jednym ze składników aktywnych, których warto szukać w maściach przeciwtrądzikowych. W tej formie może występować zarówno jako tlenek, ale także glukonian cynku. Taka maść tworzy naturalną barierę przeciwko drobnoustrojom, chroniąc skórę i poprawiając efektywność jej gojenia się.
Cynk na odporność
Okres przeziębień, ale także generalne uczucie osłabienia i senności to sygnał do rozpoczęcia suplementacji cynku – choćby tylko po to, by umożliwić organizmowi prawidłową syntezę enzymów i białek odpowiadających za skuteczne funkcjonowanie układu odpornościowego.
Ponieważ odporność organizmu w dużej mierze zależy też od zdrowia układu trawiennego, przy suplementacji cynku w celu wsparcia zdrowia warto zastosować wysokoprzyswajalne i dobrze tolerowane przez żołądek i jelita formy cynku, takie jak cytrynian i glukonian cynku, z dodatkami ułatwiającymi jego przyswojenie, takimi jak np. l-lizyna w BestProtect.
Co ważne, forma lepiej tolerowana przez układ trawienny może być też bardziej opłacalną suplementacją dla kobiet w ciąży, w szczególności tych, u których zmiany hormonalne objawiają się nudnościami, zanikiem łaknienia i innymi dolegliwościami gastrycznymi.
Cynk dla sportowców
Zwiększona aktywność fizyczna – zarówno w ramach ciężkiej pracy, jak i przy uprawianiu sportów – wiąże się z naturalnie zwiększonym zapotrzebowaniem na cynk. W tej sytuacji, oprócz zwiększenia jego podaży w diecie, warto wprowadzić suplementację. W przypadku organizmu, który nie wykazuje problemów ze strony układu trawiennego, możliwe jest zastosowanie suplementów chelatu aminokwasowego cynku, jednak wprowadzenie suplementacji dobrze przyswajalnymi formami cynku w ilościach nieznacznie przekraczających zalecane średnie dzienne spożycie również powinno przynieść pozytywne skutki.
Bibliografia:
- Chruściel P., Kubasińska-Sajnóg A., Charakterystyka oraz zastosowanie cynku w kosmetologii i dietetyce, Aesthetic Cosmetology and Medicine, t. 10, nr 4/2021.
- Szcześniak M., Grimling B., Meler J., Cynk - pierwiastek zdrowia, Farmacja Polska, t. 70, nr 7/2014.
- M. Jarosz, E.Rychlik i in., Normy żywienia dla populacji w Polsce i ich zastosowanie, Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego, 2020.
- Wegmuller R., Tay F., Zeder C., Brnic M., Hurrell R.F. Zinc absorption by young adults from supplemental zinc citrate is comparable with that from zinc gluconate and higher than from zinc oxide Journal of Nutrition, nr 144/2014, z. 2;
