Jak inozytol wpływa na gospodarkę glukozowo-insulinową?
Mio-inozytol, jeden z izomerów inozytolu, pełni istotną rolę w komórkach jako prekursor ważnych molekuł sygnałowych, w tym fosfatydyloinozytoli i inozytolofosforanów, które uczestniczą w transdukcji (przekazywaniu) sygnałów insulinowych. W komórkach mięśniowych i tłuszczowych mio-inozytol może wspomagać transport glukozy poprzez modulację aktywności transportera GLUT4, ułatwiając jego przesunięcie z wnętrza komórki na błonę komórkową. Dodatkowo, inozytol wpływa na równowagę redoks i funkcjonowanie mitochondriów, co pośrednio wspiera metabolizm glukozy i efektywność reakcji komórek na insulinę – w rezultacie zmniejszając potrzebę jej produkcji.
Na poziomie szlaków sygnalizacji insulinowej mio-inozytol pełni funkcję „molekularnego mostu” w przekazywaniu sygnałów z receptora insulinowego do wewnątrzkomórkowych efektorów. Po związaniu insuliny z receptorem tyrozynokinazowym dochodzi do fosforylacji IRS (insulin receptor substrate), co aktywuje fosfatydyloinozytolo-3-kinazę (PI3K). PI3K przekształca fosfatydyloinozytol-4,5-bisfosforan (PIP2) w PIP3, który z kolei aktywuje kinazę AKT. Aktywacja AKT prowadzi do przeniesienia transportera GLUT4 na powierzchnię komórki i wychwycenie glukozy z krwiobiegu. Mio-inozytol, jako prekursor PIP2 i innych pochodnych inozytolowych, wspiera ten szlak sygnalizacyjny, co przekłada się na lepszą wrażliwość insulinową i efektywniejsze wykorzystanie glukozy przez komórki.
Skuteczność inozytolu u osób z insulinoopornością
Ocena efektywności suplementacji inozytolu u osób ze stwierdzoną insulinoopornością – zarówno w tzw. stanie przedcukrzycowym, jak i tą związaną już z istniejącą cukrzycą typu 2 – jest przeprowadzana już w badaniach klinicznych. Do określenia skuteczności substancji wykorzystuje się markery odzwierciedlające zarówno poziom glikemii, jak i wrażliwość tkanek na insulinę. Najczęściej analizowane parametry obejmują stężenie glukozy i insuliny na czczo, a także wskaźnik HOMA-IR (Homeostatic Model Assessment of Insulin Resistance), który pozwala oszacować stopień insulinooporności na podstawie tych dwóch wartości. W części badań uwzględnia się również odpowiedź glikemiczną i insulinową w doustnym teście tolerancji glukozy (OGTT), co umożliwia ocenę reakcji organizmu na obciążenie węglowodanami.
Wyniki dostępnych badań przeglądowych wskazują, że suplementacja mio-inozytolu prowadzi do obniżenia stężenia insuliny na czczo, przy jednoczesnym spadku wartości HOMA-IR1, co sugeruje poprawę wrażliwości tkanek na działanie insuliny. Inne badanie wykazało skuteczność terapii mio-inozytolu jako profilaktyki przeciw zaburzeniom gospodarki glikemicznej u w trakcie ciąży2 – co ciekawe, badania wskazały też na poprawę stanu zdrowia płodu, wskazując na spadek liczby przedterminowych urodzeń w grupach spożywających suplement3. Istnieją również badania, gdzie poprawę wrażliwości na insulinę odnotowano u osób zdrowych, tj. nieposiadających diagnozy insulinoopornosci ani cukrzycy typu 2 albo zagrożonych cukrzycą ciążową, choć jest to badanie na stosunkowo niedużej liczbie pacjentów4.
Co istotne, obserwowane zmiany nie wynikają z bezpośredniego „wymuszania” wydzielania insuliny, lecz raczej z usprawnienia sygnalizacji insulinowej i efektywniejszego wykorzystania glukozy przez komórki. Takie wnioski wspierają hipotezę, że inozytol może odgrywać rolę w poprawie zaburzonej gospodarki glukozowo-insulinowej poprzez mechanizmy związane z regulacją wrażliwości insulinowej, a nie jedynie krótkotrwałe obniżanie poziomu glukozy we krwi.
Synergia inozytolu z innymi składnikami
Stosowanie inozytolu w połączeniu z innymi substancjami może dodatkowo wspierać regulację gospodarki glukozowo-insulinowej u osób z insulinoopornością. Przykładem jest połączenie mio-inozytolu z berberyną, naturalnym alkaloidem występującym w berberysie zwyczajnym. Berberyna wykazuje zdolność do obniżania poziomu glukozy we krwi poprzez aktywację AMPK, enzymu kluczowego w regulacji metabolizmu energetycznego, co może zwiększać wychwyt glukozy przez komórki i poprawiać wrażliwość insulinową. Takie połączenie zazwyczaj wykazuje synergistyczne działanie: inozytol wspiera wewnątrzkomórkową sygnalizację insulinową, zwiększając jej skuteczność i w rezultacie zmniejszając potrzebę jej nadprodukcji, a berberyna dodatkowo wspomaga metabolizm glukozy i lipidów już wewnątrz komórek, co w rezultacie przekłada się na poprawę profilu metabolicznego pacjentów.
Innym przykładem jest połączenie inozytolu z kwasem foliowym. Kwas foliowy uczestniczy w reakcjach metylacji i metabolizmie homocysteiny, a jego uzupełnienie w diecie może wspierać zdrowie układu sercowo-naczyniowego oraz funkcjonowanie komórek. W kontekście insulinooporności, kwas foliowy nie wpływa bezpośrednio na sygnalizację insulinową w takim stopniu jak inozytol, ale badania sugerują, że jego obecność może wspomagać metabolizm węglowodanów i redukować stres oksydacyjny, który bywa jednym z czynników pogarszających wrażliwość insulinową. W rezultacie połączenie inozytolu z kwasem foliowym może wspierać pacjentów zarówno pod kątem poprawy funkcji metabolicznych, jak i ogólnego stanu zdrowia komórek.
Źródła:
- K.Pajtel, M.Pelczyńska, Zastosowanie inozytolu w świetle najnowszych badań naukowych, Forum Zaburzeń Metabolicznych, nr 13/2022, z.1.
- Miñambres I, Cuixart G, Gonçalves A i inni, Effects of inositol on glucose homeostasis: Systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. Clinical Nutrition, nr 38/2019, z. 3.
- R. D’Anna, A. Scilipoti, D. Giordano i inni, myo-Inositol supplementation and onset of gestational diabetes mellitus in pregnant women with a family history of type 2 diabetes: a prospective, randomized, placebo-controlled study. Diabetes Care. nr. 36/2013, z.4.
- Bañuls C, Rovira-Llopis S, Falcón R, i inni, Chronic consumption of an inositol-enriched carob extract improves postprandial glycaemia and insulin sensitivity in healthy subjects: A randomized controlled trial. Clinical Nutrition nr 35/2016, z. 3.
- L. Li, JD. Fang, Myo-inositol supplementation for the prevention of gestational diabetes: A meta-analysis of randomized controlled trials, European journal of obstetrics, gynecology, and reproductive biology, nr 273//2022.
