Inozytol w PCOS – jak działa, jakie daje efekty i jak go stosować?

Rola inozytolu w leczeniu PCOS

Zespół policystycznych jajników, w skrócie PCOS, to jednostka chorobowa obejmująca szereg objawów związanych ze zdrowiem rozrodczym kobiety. W jego wyniku na jajnikach pojawia się od kilku do nawet kilkunastu torbieli (cystów), które zaburzają prawidłową pracę organów rozrodczych. Zespół wciąż jest niewystarczająco zbadany, aby jednoznacznie określić, jakie są jego przyczyny. Obecnie uznawany jest za przypadłość endokrynologiczną (hormonalną) o podłożu genetycznym, ale wymagającym czynnika aktywującego geny (tzw. czynnik spustowy). Do aktywacji genów i rozwoju PCOS mogą przyczyniać się współistniejące choroby zaburzające pracę układu endokrynologicznego, w tym insulinooporność i cukrzyca, niewłaściwy tryb życia, zbyt wysoka waga itp.

PCOS charakteryzuje się:

• nieregularnymi, często bolesnymi miesiączkami,
• zmniejszoną płodnością wynikającą z nieregularnej owulacji,
• zaburzeniami gospodarki hormonalnej – nadmierną produkcją hormonów androgenicznych, skutkujących m.in. nadmiernym owłosieniem lub wręcz przeciwnie – łysieniem typu męskiego.

Leczenie zespołu policystycznych jajników obecnie opiera się przede wszystkim na łagodzeniu jego objawów. Jednym ze składników wykorzystywanych do tego celu jest właśnie inozytol.

Inozytol w organizmie ludzkim występuje w kilku formach, ale dla zdrowia rozrodczego ważne są przede wszystkim mio-inozytol (MYO) oraz D-chiro-inozytol (DCI). Inozytol pełni kilka ról:

• jest składnikiem budulcowym – znajduje się np. w błonie komórkowej, ale także płynach ustrojowych,
• uczestniczy w procesie przemiany fosfolipidów, zachodzącej w trakcie aktywacji komórki – to proces odpowiedzialny za zdolność do odbierania i przekazywania przez nie bodźców nerwowych,
• wpływa na poziom takich neurotransmiterów jak serotonina – od zdolności do ich odbioru zależy między innymi nasze zdrowie psychiczne,
• bierze udział w syntezie hormonów,
• wspiera gospodarkę lipidową i metabolizm węglowodanów.

W zespole policystycznych jajników następuje zaburzenie syntezy hormonów odpowiedzialnych za właściwą pracę układu rozrodczego, często pojawiają się także zaburzenia metabolizmu, które następnie potęgują problemy endokrynologiczne. Inozytol jest więc składnikiem o potencjale do regulacji dwóch kluczowych aspektów PCOS.

Mio-inozytol a równowaga hormonalna

Mio-inozytol wykazuje zdolność do regulacji produkcji hormonów, ale także aktywacji komórek, które dzięki temu są bardziej podatne na ich wpływ. Oznacza to, że ten składnik reguluje pracę układu endokrynologicznego dwukierunkowo:

• zmniejsza ryzyko oporności, np. insulinooporności, przez pobudzenie komórek do skuteczniejszej reakcji na hormony,
• reguluje samą produkcję hormonów przez właściwe organy.

Obecny stan badań sugeruje, że poprzez redukcję insulinooporności, mio-inozytol pozwala na regulację całego układu endokrynologicznego, którego działanie w PCOS jest zaburzone. Pacjentki stosujące suplementy z tym składnikiem znacznie szybciej wykazywały redukcję objawów endokrynologicznych zespołu policystycznych jajników w stosunku do pacjentek przyjmujących jedynie antykoncepcję hormonalną¹. W przypadku osób poddających się terapii bezpłodności związanej z PCOS również odnotowano pozytywne rezultaty suplementacji – wymagane były mniejsze dawki substancji odpowiedzialnych za wywołanie owulacji, poprawiała się też jakość zebranych komórek jajowych ².

D-chiro-inozytol a metabolizm glukozy

Choć badania porównawcze wykazały, że suplementacja mio-inozytolu w terapii bezpłodności i PCOS daje lepsze efekty niż np. suplementacja samym kwasem foliowym, to obiektem zainteresowania badaczy jest także terapia łączona mio-inozytolem i d-chiro-inozytolem (DCI). To druga z pochodnych inozytolu występująca naturalnie w komórkach organizmu człowieka podatnych na wpływ glukozy, głównie we krwi, wątrobie i mięśniach. Obecnie podejrzewa się, że DCI jest odpowiedzialny za regulację metabolizmu glukozy i lipidów, co z kolei zwiększa skuteczność terapii nakierowanych na redukcję insulinooporności przy PCOS. Badania, w których pacjentki przyjmowały mio-inozytol połączony z d-chiro-inozytolem, wskazywały, że po zakończeniu kuracji u pacjentek zwiększała się szansa na samoczynny powrót regularnych miesiączek, ale oprócz tego poprawie uległy także wyniki badań np. cholesterolu – zmniejszała się ilość frakcji LDL, zwiększała się HDL. W osoczu pacjentek zmniejszało się także stężenie glukozy i insuliny, czego nie zaobserwowano w grupie przyjmującej tylko mio-inozytol³. Z powyższych badań wynika, ze DCI pełni przede wszystkim rolę wsparcia mio-inozytolu w przypadku leczenia schorzeń takich jak PCOS, ale dodatkowo wspiera gospodarkę lipidową i metabolizm organizmu. Dzięki temu może stanowić wartościowe wsparcie dla pacjentek, które oprócz zespołu policystycznych jajników zmagają się np. z cukrzycą typu 2.

Jak inozytol wpływa na objawy PCOS?

Szacuje się, że nawet 13% kobiet cierpi na zespół policystycznych jajników, a nieregularne miesiączki, będące jego objawem, są najczęstszą przyczyną wizyty u lekarza i diagnozy. Nieregularność wynika jednak z zachwianej równowagi hormonalnej. Wraz z zespołem policystycznych jajników w organizmie pojawia się insulinooporność – dotyczy ona nawet 80% pacjentek z nadwagą lub otyłych, ale jest też diagnozowana u co najmniej jednej trzeciej (30–40%) pacjentek z wagą prawidłową i PCOS. Co ważne, w osoczu pacjentek rejestruje się podwyższoną zawartość insuliny i glukozy nawet w przypadku, gdy wyniki nie kwalifikują ich do diagnozy insulinooporności ⁴. Zmniejszona wrażliwość na insulinę (hiperinsulinemia) idzie w parze ze stymulacją receptorów insulinowych na jajnikach, co prowokuje je do nadmiernej produkcji androgenów (hiperandrogenemii). Zbyt duże stężenie tych hormonów zaburza naturalny cykl owulacji – nie dochodzi do uwolnienia komórki jajowej z pęcherzyka Graafa.

W tym kontekście mio-inozytol działa na źródło problemu – zmniejsza produkcję insuliny, a równocześnie redukuje insulinoopornosć innych organów. W rezultacie zmniejsza stymulację receptorów jajników wywołującą hiperandrogenemię, pozwalając na przywrócenie równowagi między hormonami płciowymi w organizmie. Co ważne, działanie to zarejestrowano także w przypadku leczenia łączonego. W sytuacji, gdy pacjentki przyjmowały antykoncepcję hormonalną, która dostarczała do organizmu progesteron, i łączyły ją z mio-inozytolem, regulacja stężenia hormonów androgenicznych była szybciej rejestrowana w osoczu z ich krwi razem z poprawą gospodarki lipidowej organizmu, w porównaniu do kobiet przyjmujących tylko antykoncepcję ⁵.

Skuteczność inozytolu w badaniach naukowych

Samoczynny powrót regularnej miesiączki jest odnotowany jako jeden z głównych skutków suplementacji mio-inozytolem, ten rezultat uzyskały zarówno badania, w których kobiety przyjmowały tylko mio-inozytol z kwasem foliowym, jak i te, w których mio-inozytol był łączony z d-chiro inozytolem. W tym aspekcie szczególnie ciekawe jest badanie, które wykazało przewagę w skuteczności suplementacji łączonej d-chiro-inozytolem i mio-inozytolem nad działaniem metmorfiny, podstawowego leku podawanego w terapii zaburzeń miesiączkowania i bezpłodności przy wielotorbielowatości jajników. Po trzymiesięcznym okresie stosowania grupa stosująca inozytole odnotowała samoistny powrót regularnych miesiączek na poziomie 46,7% w porównaniu do 13,6% u osób stosujących metmorfinę⁶.

Drugim potwierdzonym naukowo wpływem suplementacji mio-inozytolu jest zwiększenie płodności. W wynikach badania opublikowanego w 2016 roku mio-inozytol był porównywany z metforminą. W grupie, której podawano mio-inozytol, odnotowano nie tylko wyższy współczynnik samoistnego powrotu owulacji (65% w porównaniu do 50% u pacjentek otrzymujących metmorfinę), ale także wyższy współczynnik zajścia w ciążę (48,4%, w porównaniu do 36,6% przy stosowaniu metmorfiny), przy czym obie substancje uzyskały podobny wynik samoistnych poronień (20,6% ciąż w przypadku mio-inozytolu i 22,7% w przypadku metmorfiny)⁷.

Oznacza to, że inozytole są wartościowym wsparciem każdej kobiety zmagającej się z PCOS – niezależnie od tego, czy dąży do zajścia w ciążę, czy do regulacji swojego cyklu miesiączkowego i redukcji zaburzeń hormonalnych.

Stosowanie inozytolu

Według zaleceń Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego suplementacja przy leczeniu PCOS powinna być przeprowadzana w dwóch dziennych dawkach po 2 g substancji aktywnej mio-inozytolu ⁸. W przypadku, gdy suplementacja ma charakter profilaktyczny, dawka dzienna nie powinna przekraczać 2000 mg/dzień. Suplement należy przyjmować na czczo lub między posiłkami.

Bibliografia:

• Artur J Jakimiuk, Jacek Szamatowicz, Rola niedoboru inozytolu w patofizjologii zaburzeń występujących w zespole policystycznych jajników. Ginekologia Polska 85/2014.
• Kruk J. Jachimowicz K. Winiarska-Mieczan A. Inozytol oraz jego właściwości pomocne w leczeniu zaburzeń płodności. Przemysł Spożywczy 75/2021, z.7.
• Swora A., Borowik J., Brodowski W., i in., Inositol supplementation - known and possible applications||Suplementacja inozytolem - znane i możliwe zastosowania, Journal of Education, Health and Sport 12/2022, z. 9.
• Raffone E., Rizzo P., Benedetto V. Insulin sensitizer agents alone and in co-treatment with rFSH for ovulation induction I PCOS women. Gynecological Endocrinology 26/2010.
• Abdelhamid A.M.S., Madkour W.A.I., Borg T.F. Inositol versus metformin administration in PCOS patients: a case control study. Evidence Based Women’s Health Journal 2015.
• Stanowisko Zespołu Ekspertów Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego dotyczące stosowania preparatów zawierających myo-inozytol, przez pacjentki z zespołem policystycznych jajników (PCOS), Ginekologia Polska, nr. 2/2014
• Minozzi M., Nordio M., Pajalich R. The Combined therapy myo-inositol plus D-Chiro-inositol, in a physiological ratio, reduces the cardiovascular risk by improving the lipid profile in PCOS patients. European Review for Medical and Pharmacological Sciences, 17/2013, z.4.
• Minozzi M, Costantino D, Guaraldi C, Unfer V. The effect of a combination therapy with myoinositol and a combined oral contraceptive pill versus a combined oral contraceptive pill alone on metabolic, endocrine, and clinical parameters in polycystic ovary syndrome, Gynecological Endocrinology, 2011/27.