Jak lizyna wspiera odporność? Działanie antywirusowe i immunologiczne

Czym jest lizyna?

Lizyna to egzogenny aminokwas białkowy. Oznacza to, że jest składnikiem potrzebnym do budowy np. mięśni, ale nasze ciało pobiera ją tylko z żywności, nie jest w stanie wytworzyć jej samodzielnie. Co ciekawe, lizyna wykorzystywana w suplementach diety jest skutkiem pracy bakterii syntetyzujących ją z glukozy. Z tego względu istnieją badania sprawdzające, czy flora bakteryjna człowieka byłaby w stanie syntetyzować lizynę przy odpowiedniej podaży składników pierwotnych – na ten moment jednak badania nie wykazują takiej możliwości w stopniu wystarczającym do zaspokojenia zapotrzebowania organizmu na ten aminokwas.

Oprócz regeneracji i budowy tkanek mięśniowych lizyna bierze udział w:

• budowie chrząstek,
• syntezie kolagenu, keratyny i elastanu, a także hemoglobiny,
• syntezie enzymów i hormonów,
• produkcji przeciwciał,
• zmianie ekspresji genów (bez zmian w kodzie DNA),
• procesie wchłaniania wapnia,
• produkcji karnityny, jeśli jej pobór z pożywienia jest niewystarczający do zaspokojenia potrzeb organizmu.

Ze względu na szerokie zastosowanie w budowie tkanek organizmu, lizyna wspiera nie tylko funkcje związane ze wzrostem i regeneracją. Jej niedobór odbija się także na odporności organizmu na atakujące go drobnoustroje.

Rola lizyny w układzie immunologicznym

Na odporność organizmu składa się szereg funkcji, organów i substancji, które ciało wykorzystuje w momencie ataku drobnoustrojów. Lizyna wspiera co najmniej trzy z nich.

1. Tworzenie przeciwciał – limfocyty B wymagają lizyny do produkcji przeciwciał, wiążących antygeny na powierzchni bakterii, pasożytów i wirusów, uniemożliwiając im dalszą infekcję organizmu. Antyciała mogą też aktywować inne reakcje obronne układu immunologicznego, dlatego ich wystarczająca ilość jest kluczowa do szybkiego i efektywnego zwalczania infekcji.
2. Synteza białek niezbędnych do zachowania prawidłowego funkcjonowania skóry – keratyna, kolagen i elastan są niezbędne nie tylko do utrzymania młodzieńczego wyglądu. Skóra elastyczna i odżywiona stanowi pierwszą, fizyczną barierę, której mikroustroje nie są w stanie pokonać, w rezultacie znacząco redukując ryzyko infekcji.
3. Synteza karnityny – karnityna to substancja odpowiedzialna za transport kwasów tłuszczowych do jąder komórkowych, w których są metabolizowane na energię. Jej odpowiedni poziom w organizmie nie tylko przyczynia się do zachowania właściwego poziomu cholesterolu (a więc niższego ryzyka chorób wieńcowych), ale także do prawidłowej reakcji komórek układu odpornościowego, które mają zarówno budulec (lizynę) jak i energię (dzięki karnitynie) na produkcję reakcji odpornościowej na infekcję.

Do właściwości wspierających układ immunologiczny można zakwalifikować także właściwości epigenetyczne lizyny – w dużym uproszczeniu to związek, który może niejako „owijać się" wokół kodu DNA komórki, wpływając na realizację informacji w nim zawartych. W ten sposób lizyna może wpływać na aktywację bądź dezaktywację kodu komórki, wspierając jej działanie bądź hamując rozwój². Badania nad wykorzystaniem tych właściwości wciąż trwają, obecnie są testowane przede wszystkim w połączeniu z radioterapią do niszczenia komórek nowotworów złośliwych.

Lizyna a infekcje HSV – co mówią badania?

W kontekście ochrony antywirusowej lizyna zwróciła uwagę badaczy także ze względu na swój potencjał we wspieraniu leczenia wirusa opryszczki HSV-1, atakującego genitalia i błony śluzowe organizmu. Jej działanie opiera się na budowie podobnej do argininy – innego występującego w organizmie aminokwasu, który jednak jest również niezbędnym materiałem w replikacji wirusa.

Arginina i lizyna mają podobną strukturę chemiczną i zajmują tę samą pozycję w wiązaniach białkowych tkanek. Jednak lizyna nie tworzy środowiska pozwalającego na replikację wirusa, podczas gdy arginina została wskazana jako związek, którego HSV-1 wymaga do rozprzestrzeniania się w organizmie. Z tego względu lizyna badana jest jako potencjalny środek wyciszający, zmuszający wirusa do pozostania w remisji – dla osób zainfekowanych oznacza to stan bez widocznej opryszczki. Zmniejszenie wiązań opartych na argininie i zastąpienie ich odpornną na HSV-1 lizyną powinno zredukować zdolność do infekowania tkanek bez negatywnego wpływu na możliwości regeneracyjne organizmu. Choć badania tej właściwości dają zróżnicowane wyniki (np. lizyna zwiększała odstęp między nawrotami, ale nie wpływała na szybkość wyleczenia już trwającej infekcji), eksperymenty mające na celu ustalenie optymalnej formy i ilości dawkowania lizyny wciąż trwają. Dowody anegdotyczne – osoby stosujące ten aminokwas również wspominają o poprawie częstotliwości „wyskakiwania" opryszczki – zgodne z wynikami pierwszych badań wskazują na potencjał lizyny do ochrony przed wirusem.

Co ciekawe, badanie z 1994 roku wykazało, że suplementacja lizyny przyspieszała także leczenie aft w jamie ustnej wywołanych przez infekcję HSV-1.

Synergia lizyny z innymi składnikami na odporność

W suplementach na odporność często największym problemem jest znalezienie składników dostarczających daną substancję w najbardziej przyswajalnej formie – to dlatego np. w suplementach mających na celu regulację poziomu pierwiastka śladowego możemy znaleźć różne związki łączące go z kwasami, od glukonowego do pikolinowego. Celem takiego działania jest stabilizacja substancji i jej dotarcie do jelit bez podrażniania żołądka. Drugą metodą zwiększenia przyswajalności jest łączenie substancji, które mają potwierdzoną relację synergiczną, tj. wzajemnie wspierają swoje działanie

Lizyna wykazała taką relację z kilkoma kluczowymi dla organizmu pierwiastkami (m.in. wapniem). W kontekście substancji powszechnie kojarzonych ze wspieraniem odporności, ta relacja jest najbardziej widoczna z:

• cynkiem – lizyna wspiera jego przyswajanie w jelitach, co może być związane z ich wykorzystaniem w podobnych procesach w organizmie,
• witaminą C – lizyna ma dobrą relację z większością antyoksydantów w organizmie człowieka, ale to z witaminą C jest wykorzystywana na poziomie komórkowym, zarówno w procesie syntezy kolagenu, produkcji karnityny i w tworzeniu komórek układu odpornościowego.

Z tego względu, jeśli rozważamy suplementację lizyny w ramach wspierania odpornosci, warto zainwestować w produkty łączące ją z przynajmniej jednym z powyższych składników.

Bibliografia:

• Podręczny słownik chemiczny, Katowice: Videograf II, 2004, s. 228,
• Matthews D. E., Review of Lysine Metabolism with a Focus on Humans. The Journal of nutrition, (2020).150(Suppl 1)
• Civitelli R, Villareal DT, Agnusdei D, Nardi P, Avioli LV, Gennari C (1992). Dietary L-lysine and calcium metabolism in humans. Nutrition. 8 (6)
• M.Singh, S.Pande, D.M. Rao, Medicinal Uses of L-Lysine: Past and Future, International Journal of Research in Pharmaceutical Sciences 2/2011 z.4.
• C.Choudhary, C.Kumar, F.Gnad i inni, Lysine acetylation targets protein complexes and co-regulates major cellular functions, Science, nr 325/2009
• D.Tomé, C.Bos, Lysine requirement through the human life cycle, The Journal of Nutrition. 137/2007.
• Science Daily, Chemists Kill Cancer Cells With Light-activated Molecules, 2008 [dostęp 21.01.2026: https://www.sciencedaily.com/releases/2007/08/070808132019.htm]
• E.F. Wright, Clinical effectiveness of lysine in treating recurrent aphthous ulcers and herpes labialis, General Dentistry, nr 42/1994, z. 1.